Veelgestelde vragen

De staatscommissie is ingesteld om te onderzoeken wanneer en hoe de overheid mag of moet ingrijpen of zich mag bemoeien met een gezin wanneer sprake is van kindermishandeling of een ernstige bedreiging van de ontwikkeling van een kind.

De aanleiding voor het instellen van de staatscommissie was onder meer een brief van ouders en kinderen die zich grote zorgen maakten over het functioneren van het huidige systeem van jeugdbescherming en gedwongen jeugdzorg. Naar aanleiding daarvan vroeg de Tweede Kamer om een fundamentele analyse van de rol van de overheid bij gedwongen jeugdzorg.

De brief van de ouders en kinderen kwam voort uit de zorgen die ook naar voren waren gekomen in het rapport van de Commissie Toeslagen en Uithuisplaatsingen uit maart 2025. Deze commissie deed aanbevelingen om de cultuur en het systeem rond uithuisplaatsingen te verbeteren. Volgens de commissie spelen problemen niet alleen een rol in de context van de toeslagenaffaire, maar zijn er ook bredere cultuur- en systeemproblemen die kunnen bijdragen aan uithuisplaatsingen die voorkomen hadden kunnen worden.

De aanbevelingen van deze commissie gingen dus vooraf aan de instelling van de staatscommissie en vormden een belangrijke aanleiding voor het bredere gesprek over de manier waarop de overheid ingrijpt in gezinnen. Tegen die achtergrond staan voor de staatscommissie fundamentele vragen centraal: wanneer is overheidsingrijpen in een gezin gerechtvaardigd en wanneer is het legitiem om bescherming af te dwingen? De staatscommissie onderzoekt deze vragen onafhankelijk en kijkt daarbij naar het functioneren van het hele systeem, de rol van de overheid en de positie van kinderen en gezinnen.

We onderzoeken wanneer en hoe de overheid mag of moet ingrijpen of zich bemoeien met een gezin bij kindermishandeling of bij een ernstige bedreiging van de ontwikkeling van kinderen.

We kijken onder andere naar de volgende vragen:

• Wanneer mag of moet de overheid zich bemoeien met of zelfs ingrijpen bij de opvoeding? 

• Wanneer mag de overheid juist niet ingrijpen? 

• En als de overheid wel ingrijpt wat is dan nodig aan regels en randvoorwaarden om het goed te kunnen doen? 

• Zijn er andere, betere manieren om gezinnen te helpen? 

• Welke waarden en normen moeten daaraan ten grondslag liggen?

We gaan hierover in gesprek met ouders, jongeren en professionals om hun ervaringen en perspectieven te horen. Op basis daarvan brengen we advies uit aan de regering. Ook zijn we van plan om tussentijds adviezen te geven die direct bruikbaar zijn in de praktijk.

Met overheidsbemoeienis of -ingrijpen bedoelen we de momenten waarop de overheid betrokken raakt bij een gezin omdat er sprake is van kindermishandeling of een ernstige bedreiging van de ontwikkeling van een kind. Dat kan op verschillende manieren: van een gezin dat bij de gemeente aanklopt voor vrijwillige hulp, een situatie waarin steeds meer druk op ouders wordt uitgeoefend om bepaalde hulp te accepteren tot een rechter die een kinderbeschermingsmaatregel uitspreekt. Het gaat dus zowel om vrijwillige hulpverlening, ook al wordt die niet altijd als vrijwillig ervaren, als om gedwongen maatregelen zoals een ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing.

Het onderzoek richt zich op de situatie van gezinnen met minderjarige kinderen waarbij is vastgesteld dat sprake is van kindermishandeling of een bedreiging van de ontwikkeling van het kind, of waarbij dit dreigt te gebeuren. We kijken daarbij naar de rol van de overheid en het bredere systeem rond (gedwongen) jeugdzorg. Het gaat ons om patronen en ontwikkelingen die voor meerdere gezinnen en kinderen van betekenis zijn, niet om individuele casussen. Overheidsbetrokkenheid bij huishoudens zonder minderjarige kinderen en vrijheidsbeperkende maatregelen in de residentiële jeugdzorg vallen buiten het onderzoek.

De staatscommissie is volledig onafhankelijk en werkt zelfstandig. Dit betekent dat wij onafhankelijk van belangen of standpunten van de overheid, organisaties of andere betrokken partijen zijn. Wel sluiten wij aan bij maatschappelijke en professionele ontwikkelingen die al in gang zijn gezet. Zo willen wij bijdragen aan het maatschappelijke gesprek over overheidsingrijpen in gezinnen. Daarbij zijn wij ondersteunend aan veranderingen die in de praktijk al plaatsvinden, zoals het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, dat in 2021 van start is gegaan.

Het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is in 2021 gestart. In proeftuinen in de praktijk worden nieuwe manieren van werken ontwikkeld die moeten leiden tot een eenvoudigere, gezinsgerichte aanpak. Het Toekomstscenario wordt ondersteund door het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV), het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

De Staatscommissie is onafhankelijk. We willen adviezen geven die ondersteunend zijn aan de ontwikkelingen die al gaande zijn in de maatschappij, waaronder die binnen het Toekomstscenario. Daarom laten we ons goed informeren over deze ontwikkelingen, onder andere door in gesprek te gaan met ouders, jongeren en professionals en door werkbezoeken af te leggen.

Nee. De Commissie Toeslagen en Uithuisplaatsingen heeft in maart 2025 in haar rapport Erfenis van Onrecht onder meer aanbevolen om ouders en kinderen die door de toeslagenaffaire uit elkaar zijn geraakt, zoveel mogelijk te herenigen. Dit vraagt per gezin om maatwerk. De uitwerking daarvan is aan de politiek, in overleg met de betrokken ouders en kinderen. De opdracht van de staatscommissie is anders en richt zich op het bredere vraagstuk van het systeem en de achterliggende cultuur rond overheidsingrijpen in gezinnen. Daarom beoordelen wij geen individuele zaken en onderzoeken we niet of een specifieke uithuisplaatsing terecht was. De pijnpunten die de Commissie Toeslagen en Uithuisplaatsingen zichtbaar heeft gemaakt, nemen we uiteraard mee in ons onderzoek.

Ja. Wij kijken alleen naar de situatie van gezinnen waar kindermishandeling of een bedreiging van de ontwikkeling van het kind (dreigt) plaats te vinden.

Wij kijken niet naar:

• overheidsbetrokkenheid bij of -ingrijpen in huishoudens zonder minderjarige kinderen;

• vrijheidsbeperkende maatregelen in de residentiële jeugdzorg.

We gaan met ouders en jongeren in gesprek over hun ervaringen. Dat doen we onder andere tijdens klankbordsessies en ontmoetingen. Hun ervaringen en perspectieven helpen ons om beter te begrijpen wat er goed gaat, waar gezinnen tegenaan lopen en wat er anders of beter kan.

Met professionals bedoelen we iedereen die vanuit zijn of haar rol te maken heeft met overheidsbetrokkenheid bij of -ingrijpen in gezinnen. Het gaat om de volle breedte van de betrokken professionals: van uitvoerders en beleidsmakers tot bestuurders en andere professionals die besluiten nemen of daar direct bij betrokken zijn. Denk bijvoorbeeld aan jeugdhulpverleners, jeugdbeschermers, (gemeentelijke) beleidsmedewerkers en bestuurders, maar ook aan rechters en advocaten.

We gaan met professionals in gesprek over hun ervaringen en perspectieven. Dit doen we onder andere tijdens klankbordsessies, gesprekken en werkbezoeken.

Ja. We vinden het belangrijk om de ervaringen van ouders en jongeren te horen. Je kunt je ervaring met ons delen door bijvoorbeeld deel te nemen aan een klankbordgroep. We kunnen jou als staatscommissie niet direct helpen, maar jouw inbreng levert een belangrijke bijdrage aan het advies dat wij gaan uitbrengen. 

Alle persoonlijke verhalen die we horen, gebruiken we als inbreng voor onze adviezen. Sommige verhalen worden gebruikt om onze adviezen verder te illustreren. Dat zal altijd geanonimiseerd en in overleg met de persoon die dit verhaal heeft verteld gebeuren. 
Alle informatie die de commissie verzamelt wordt vertrouwelijk behandeld.

Aanmelding voor de nieuwsbrief is geanonimiseerd. We zien geen email-adressen en weten dus ook niet wie zich opgeeft. We zien alleen aantallen.

Als je je aanmeldt voor een klankbordgroep of een bijeenkomst, hebben we je e-mailadres nodig om je informatie te sturen die nodig is voor je deelname, zoals een bevestiging en praktische informatie over de bijeenkomst. We gebruiken je e-mailadres hiervoor alleen in het kader van de bijeenkomst waarvoor je je hebt aangemeld. Daarna worden je gegevens verwijderd.

Als je ook op de hoogte wil blijven van de volgende klankbordgroepen of bijeenkomsten, dan kun je hiervoor op het aanmeldformulier afzonderlijk en vrijwillig toestemming geven. Alleen met die nadrukkelijke toestemming mogen we je e-mailadres gebruiken om je over toekomstige klankbordgroepen en bijeenkomsten te informeren. Je kunt deze toestemming op ieder moment weer intrekken. Aan het eind van de looptijd van de commissie worden al deze gegevens verwijderd.

We organiseren klankbordgroepen met ouders, jongeren en professionals. In deze sessies kun jij je ervaringen delen en meedenken over de adviezen van de staatscommissie. Op deze website delen we de data en meer informatie over de klankbordgroepen. Wil je direct weten wanneer nieuwe sessies worden georganiseerd? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief. Je ontvangt de informatie dan rechtstreeks in je mailbox.

De staatscommissie brengt advies uit aan de regering. Daarnaast zijn we van plan om tussentijds adviezen en publicaties uit te brengen die bruikbaar zijn voor de praktijk.

Het advies kan helpen om het stelsel in de toekomst te verbeteren, bijvoorbeeld door:

• Meer aandacht voor en betere bescherming van de rechten van ouders en kinderen;

• Verbetering van de bejegening en behandeling van ouders en kinderen;

• Betere beslissingen over jeugdhulp en kinderbeschermingsmaatregelen;

• Andere vormen van en/of randvoorwaarden voor overheidsbemoeienis of overheidsingrijpen;

• Ingrijpen door de overheid alleen waar dat nodig is.

We zijn op 1 april 2026 gestart en zijn ingesteld voor een periode van twee jaar. We zijn van plan om tussentijdse adviezen en publicaties naar buiten te brengen. Omdat het onderzoek nog loopt, weten we nog niet wanneer de eerste publicatie zal verschijnen.

We sluiten het onderzoek af met een overkoepelend advies aan de regering in 2028.

Het advies van de staatscommissie kan helpen om het stelsel in de toekomst te verbeteren. Daarbij denken we onder andere aan betere bescherming van de rechten van ouders en kinderen, beter passende hulp voor gezinnen, betere beslissingen over jeugdhulp en kinderbeschermingsmaatregelen, andere vormen en randvoorwaarden van overheidsbetrokkenheid en -ingrijpen en alleen ingrijpen waar dat nodig is.